Savaş Tarihi Gülistan Sarayını Vurdu

27 March 23:42

Savaş Tarihi Sarayı Vurdu

İran’ın, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan tarihi Gülistan Sarayı ABD ve İsrail'in Tahran'a yönelik saldırıları sırasında büyük hasar aldı.

28 Şubat - 1 Mart 2026 tarihlerinde gerçekleşen hava saldırıları sırasında, Arg Meydanı civarındaki patlamalar nedeniyle sarayın pek çok yeri yıkıldı ve yapının genelinde büyük tahribat oluştu. Yerel medyada yayımlanan görüntülerde, aynı zamanda müze işlevi de gören sarayın molozlarla kaplandığı, pencerelerinin patladığı ve kendine özgü ayna ve cam işçiliğinin zarar gördüğü anlaşılmakta.

Tarihi sarayda yapılan hasar tespitinden sonra;

-1750'lerden kalma Mermer Taht Salonu’nun (Taht-ı Mermer’in) tavan süslemelerinin düştüğü ve camlarının kırıldığı,

- Mimarbaşı Abul Hassan Esfahani tarafından tasarlanan ve işçiliğiyle dikkati çeken Aynalı Salon’da, cam işçilikleri ve pencerelerinpatlamanın basıncıyla parçalandığı, tavan süslemelerinin büyük hasar aldığı,

- Tarihi yapının genelinde kapı ve pencerelerde, ayrıca bazı zemin döşemelerinde ciddi bir tahribat meydana geldiği görüldü.

İranlı yetkililer durumu uluslararası platformlara taşıyacaklarını ve tarihi mirasları olan saraydaki hasar için restorasyon çalışmalarının başlatılacağını açıkladılar.

İran Kültür ve İslami İrşad Bakanı Abbas Salihi, saldırıyı uluslararası kuralların ve kültürel yükümlülüklerin açık bir ihlali olarak nitelendirdi ve restorasyon sürecini başlatmak üzere UNESCO’ya resmi bir rapor sunulacağını söyleyerek UNESCO'dan İran'a derhal bir uzman heyeti gönderilmesini istedi. UNESCO da aynı gün bir açıklama yayımlayarak sarayın, tampon bölge olan Arg Meydanı’ndaki bir saldırı nedeniyle zarar gördüğünü doğrulayarak, Orta Doğu’da tırmanan şiddet ortamında kültürel miras alanlarının korunmasına dair endişesini dile getirdi. Kurum ayrıca, bölgedeki miras alanlarını yakından izlediğini ve olası zararı önlemek amacıyla, Dünya Mirası Listesi’ndeki alanların ve ulusal öneme sahip diğer yerlerin coğrafi koordinatlarının ilgili tüm taraflara iletildiğini belirtti.

Kültürel varlıklar, özellikle 1954 tarihli Silahlı Çatışma Durumunda Kültürel Varlıkların Korunmasına İlişkin Lahey Sözleşmesi ve geliştirilmiş koruma mekanizması ile 1972 tarihli Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına İlişkin Sözleşme olmak üzere uluslararası hukuk kapsamında korunuyor.

Tahran Belediye Meclisi Turizm Komitesi Başkanı Ahmad Alavi, yerel medyaya yaptığı açıklamada patlamanın şiddetinin, saray yerleşkesi içindeki asfaltın bazı bölümlerini yerinden kaldıracak kadar güçlü olduğunu söyledi.

Gülistan Sarayı Müdürü Aferin İmami ise gazetecilere yaptığı açıklamada gözyaşlarını tutamayarak, “Bu saraydaki objeler benim çocuğum gibi, yılların emeği vardı buralarda. Eşsiz yer ve tavan döşemeleri harap oldu, halbuki biz Aynalı Salon'da tadilat yapalı henüz bir hafta olmuştu,” dedi.

Sarayın hassas avizeleri ve diğer süsleme unsurları saldırılardan önce koruyucu malzemelerle sarılmış, eserler ise güvenli depolara taşınmıştı. Sedaye Miras Haber Ajansı, Tahran’daki müzelerde bulunan eserlerin ülke genelinde artan huzursuzluk ve olası bir ABD saldırısı nedeniyle 5 Ocak itibariyle güvenli tesislere tahliye edildiğini bildirmişti. Benzer tahliyelerin ülke genelinde, Fars eyaletindeki Persepolis müzesi dahil olmak üzere başka yerlerde de gerçekleştirildiği öğrenildi.

Alınan haberlere göre yakın çevredeki başka tarihi alanlar da zarar gördü. Zarar gören tarihi yapılar arasında kentin Kapalıçarşısı ve Arg Camii de yer alıyor.

İsrail ve ABD, Tahran ve Washington yönetimleri arasında müzakereler sürdüğü sırada İran'a askeri saldırı başlatmıştı.28 Şubat’ta başlatılan ABD-İsrail saldırılarında, İran lideri Ali Hamaney'in yanı sıra çok sayıda üst düzey yetkili öldürüldü.İran Kızılayı, ABD-İsrail saldırılarında 787 kişinin hayatını kaybettiğini duyurdu.

İran da İsrail'in yanı sıra ABD üslerinin bulunduğu Katar, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Bahreyn başta olmak üzere bazı bölge ülkelerinde belirlediği hedeflere saldırılarla karşılık verdi. Çatışma bölge geneline yayılarak yüzlerce kişinin hayatını kaybetmesine yol açtı.

Hem Washington hem de Tahran, uzun süreli bir savaşa hazır oldukları uyarısında bulunurken UNESCO, Birleşmiş MilletlerGenel Sekreter António Guterres dahil olmak üzeretüm üst düzey yetkililerle birlikte hem ABD-İsrail saldırılarını hem de İran’ın misilleme saldırılarını kınadı.

İran, binlerce yıla yayılan kültürel geçmişini ve geniş, çeşitli koleksiyonlarını yansıtan 800’den fazla müzeye ve 29 UNESCO Dünya Mirası alanına ev sahipliği yapıyor. Gülistan Sarayı’nın geçmişi 1501 - 1736 yılları arasındaki Safevi Hanedanlığı dönemineuzanmakta. 1794 ve 1925 yılları arasındaki Kaçarlar döneminde isegenişletilmiş ve Fars sanatı ve mimarisi, Avrupa üsluplarıyla harmanlanarak saray bir kraliyet ikametgâhına dönüştürülmüş. Kompleks, kapılarla çevrili dış surların içinde yer alan sekiz ana saray yapısı ve bahçelerden oluşuyor. Ayırt edici özelliklerinin çoğu 19. yüzyılda eklenerek saray, sanatsal üretimin merkezi ve Kaçar sanatı ile mimarisinin kalbi haline gelmiş.

Murat TÜZEL

CHP İstanbul İl Başkanlığı Turizmden Sorumlu Komisyon Başkanı

Şişli Kent Konseyi Turizm Komisyon Başkanı

Dünya Seyahat Gazetecileri ve Yazarları Federasyonu Üyesi